Ταξίδι μ' ένα ναυάγιο

Δεν είναι μόνο για το δέος που νιώθει κανείς προς τον μηχανισμό, τον περίφημο μηχανισμό των Αντικυθήρων, που θα άξιζε να περιηγηθεί στην έκθεση του Εθνικού Αρχαιολογικού μας Μουσείου. Είναι και για την κατάδυση στον κόσμο εκείνου του ναυαγίου, που για 20 περίπου αιώνες κατάτρωγε η θάλασσα και διάβρωναν οι μικροοργανισμοί.

Το στήσιμο των ευρημάτων, το ημίφως των αιθουσών όπου εκτίθενται, οι πληροφορίες, που άλλοτε φανερά κι άλλοτε με συνδέσεις, υποθέσεις και συνειρμούς φτάνουν απ’ αυτά σε μας, αλλά και ο χρόνος που μπλέκεται και πλέκεται γύρω τους, φτιάχνουν ένα ωραίο ταξίδι, μια ενδιαφέρουσα απόδραση. 

Το καράβι ξεκίνησε γύρω στα 50 με 60 π.Χ. φορτωμένο πολύτιμα εμπορεύματα από το λιμάνι της Περγάμου της Μικράς Ασίας ή από τη Ρόδο. Τα νομίσματα που κουβάλαγε μας φανερώνουν τους τόπους και τον χρόνο. 

Με τετράγωνα πανιά και σκαρί από ξύλο φτελιάς, κατευθυνόταν στην Κάτω Ιταλία. Οι Ρωμαίοι ανερχόμενοι άρχοντες, θαυμαστές φανατικοί της ελληνικής κουλτούρας, παράγγελναν στην Ανατολή που ζούσε τα τελειώματα του Μεγάλου κόσμου, του Ελληνιστικού, ό,τι ελληνικό, παλιότερο ή σύγχρονο, μπορούσε να βρεθεί στην αγορά, και γέμιζαν τα σπίτια και τις επαύλεις τους με αυτά. 

Το καράβι αυτό λοιπόν, γεμάτο με εμπορεύματα – παραγγελιές, τα περισσότερα του 4ου αιώνα π. Χ., και επιβάτες ποικίλους, με γυναίκες και παιδιά, μια και επιβατικά πλοία δεν κυκλοφορούσαν, δυστυχώς δεν ευτύχησε να φτάσει στον προορισμό του. Ναυάγησε κοντά στη θάλασσα των Αντικυθήρων. 

Φάνηκε σαν να χάθηκε, μα κάποια πράγματα μοιάζουν να διεκδικούν την επάνοδό τους στο φως. Το Νοέμβρη του 1900, σφουγγαράδες από τη Σύμη, ανακάλυψαν κομμάτια ανθρώπινης δημιουργίας σ’ εκείνο τον βυθό. Και έσπευσαν. Ο καπετάνιος του καραβιού τους, ο Νομάρχης, οι Υπουργοί, το Βασιλικό Ναυτικό. Δεν είναι πάντα οι μηχανισμοί του μικρού μας κράτους αδρανείς και δυσκίνητοι. Επιστολές, τηλεγραφήματα και έγγραφα που συγκινούν με την αμεσότητά τους. Όπως και μια φωτογραφία των δυτών σφουγγαράδων, που επί ένα χρόνο σχεδόν πάλευαν στο βυθό και με αντίξοες συνθήκες ανέσυραν ευρήματα. Κάποιοι από αυτούς χάθηκαν. Ήταν η πρώτη επιχείρηση ενάλιας έρευνας παγκοσμίως. 76 χρόνια μετά, ο Ζακ Υβ Κουστώ θα βοηθήσει την Αρχαιολογική υπηρεσία στην ολοκλήρωση της ανέλκυσης των αντικειμένων. 

Όμορφα αντικείμενα. Που κάποια από αυτά έγιναν με το χρόνο παράξενα, εντυπωσιακά. Αγάλματα από πανέμορφο παριανό μάρμαρο, μοιάζουν να βγαίνουν από ταινία επιστημονικής φαντασίας. Ένα κομμάτι τους  διάφανο, λείο και στιλπνό, σε προκαλεί να το αγγίξεις, να το χαϊδέψεις, και το άλλο, ή άλλη τους πλευρά, σαθρή, τραχιά και άμορφη, αποκρουστική. Ό,τι ήταν μέσα στη λάσπη σώθηκε. Ο βούρκος εδώ λειτούργησε ως προστασία. Από τους μικροοοργανισμούς. 

Και ο έφηβος των Αντικυθήρων, χάλκινος και πανέμορφος, στην «κοντραπόστο» στάση του της σχολής του Πολυκλείτου, που
άρεσε πολύ στον Μιχαήλ Άγγελο και έτσι κάπως έφτιαξε χρόνια πολλά μετά τον περίφημο Δαυίδ του, κι ο γέροντας φιλόσοφος, και τα πολύχρωμα γυάλινα σκεύη, και τα μικρά αγάλματα, και τα χρυσά κοσμήματα, και τα φυλαχτά, και τα ανάκλιντρα και οι οξυπύθμενοι αμφορείς, με μυτερή βάση δηλαδή για να σφηνώνουν ο ένας δίπλα στον άλλο στα αμπάρια και να μη μετακινούνται στη μεταφορά, γεμάτοι λάδι, κρασί ή νερό για το ταξίδι. 

Κ
αι φυσικά ο μηχανισμός. Ο μυστηριώδης αυτός μηχανισμός - που οι τελευταίες έρευνες δείχνουν πως κατασκευάστηκε το 125π.Χ - κινεί με απίστευτη ακρίβεια στα γρανάζια του το ηλιακό μας σύστημα και μπορεί να κρατά ημερολόγια και  να προβλέπει αστρονομικά φαινόμενα. Μάγεψε πολλούς και εξακολουθεί να μαγεύει. Πέρα από τον ίδιο και τη λειτουργία του, εντυπωσιάζουν και οι προσπάθειες, οι φάσεις τόσων χρόνων από την ανακάλυψή του για την αποκρυπτογράφηση και τη χρήση του. Το παλιό με το σύγχρονο και η φύση παλεύουν. Τα διαβρωμένα κομμάτια της σοφής αρχαιότητας, δίπλα σε υπερσύγχρονους υπολογιστές που προσπαθούν να «διαβάσουν» και να παρουσιάσουν τα βάθη της, ενώ ρολογάδες, ναυτικοί, φωτογράφοι, αστρονόμοι, φυσικοί παλεύουν να συνομιλήσουν με προγονικούς «συναδέλφους» τους.  
Ο τρόπος που λειτουργεί το αρχαίο τέχνημα αποκαλύφθηκε, μένει ακόμα το μυστικό του απώτερου σκοπού της χρήσης του, αλλά και του επιστημονικού, γνωστικού  πλαίσιου στο οποίο βασίστηκε. 

Βγαίνοντας από την αίθουσα νιώθεις όντως λίγο … καραβοτσακισμένος. Είναι η συνειδητοποίηση ότι εκεί που πάνε όλα καλά, μια τρικυμία ή ένας κακός χειρισμός τα ανατρέπουν όλα. Και όλα χάνονται, όλα βυθίζονται. Μα κάτι μένει. Που παλεύει να συνεχίσει να ζει. Και να θυμίζει, και να συνδέει και να μορφώνει και διδάσκει. Πως οι ζωές μας κι οι γνώσεις μας είναι αλυσίδες, που ανελίσσονται …

 

Τελευταία τροποποίηση στις Σάββατο, 09 Μαρτίου 2013 06:38