Μία ακόμη περίληψη του κόσμου

 Στον Φάνη, τον πρώτο διδάξαντα στις παρέες μου.

Πού να το φανταστείς, εσύ, που ήσουν ένα σχεδόν Τίποτα και πριν από περίπου 14δις χρόνια ξεκίνησες να γίνεις το Παν, πού να το φανταστείς πως μία του δις εις την δις και βάλε κλανιά σου, θα έβλεπε σήμερα στην οθόνη της, πίνοντας καφέ, την προσομοίωση της γέννησής σου;

Πού να το φανταστείς, πως αυτό το απειροελάχιστο ον, το χαμένο κάπου στις εσχατιές του Όλου σου, με ιστορία μόλις 200 χιλιάδων χρόνων, θα έφτανε στο σημείο να αποδεικνύει πως εντόπισε την αιτία της δημιουργίας του σώματός σου; Και πού να το φανταστείς πως αυτό το αχαλίνωτης περιέργειας ον καταφέρνει σιγά σιγά να αποκρυπτογραφεί κομματάκια σου, στήνοντας ταυτόχρονα ανελέητους και συνήθως αιματοβαμμένους μηχανισμούς αντιπερισπασμού αυτής της πορείας του;  Θα πρέπει να έχεις πάθει την πλάκα σου μ'αυτό το απρόβλεπτο παιδί σου ή κάποιο άλλο κάπου αλλού στο αχανές σου ήταν πιο σπίρτo από εμάς; Αλήθεια, μας ήθελες ή μήπως ...; Πού να τα φανταστείς όλα αυτά, όταν ξεκινούσες μες την τρελή χαρά το ατελείωτο ταξίδι σου στον άπειρο χωροχρόνο σου, που ούτε στιγμή δεν έπαψες ασταμάτητα να τον γεννάς; Και το κλου: Πού να φανταστείς τι άλλο κυοφορείς, ανεξάρτητα από τη θέλησή σου, πέρα από τις αναγκαιότητες των νόμων σου, στον κόσμο της θεομπαίχτρας τυχαιότητάς σου. Διακρίνω μία νευρικότητα στις μαύρες τρύπες σου ή είναι η εντύπωσή μου; 

Αυτή, πάνω κάτω, είναι η πορεία του κόσμου μας. Μια στάση της πορείας αυτής είναι και το πείραμα του CERN στη Γενεύη, στα πλαίσια του οποίου, εντοπίστηκαν τα ίχνη του  νέου σωματιδίου που δίνει στην επιστημονική κοινότητα τη δυνατότητα να εξηγήσει τον τρόπο που συγκροτείται η ύλη. Ταυτόχρονα, η ανακάλυψη αυτού του μποζονίου είναι ένα σημαντικό βήμα για την επιβεβαίωση μίας από τις πολλές θεωρίες λειτουργίας του σύμπαντος που κυκλοφορούν στον κόσμο των φυσικών, της ονομαζόμενης Υπερσυμμετρίας – ιδέα δεν έχω του τι ισχυρίζεται. 
Πρόκειται για το πιο πολυδάπανο, μέχρι στιγμής, πείραμα της ανθρωπότητας; Για ένα πείραμα που αφ’ εαυτού κράτησε τόσο όσο κανένα άλλο; Πρόκειται για ένα πείραμα για το οποίο συνεργάστηκαν τόσοι επιστήμονες όσοι σε κανένα άλλο από τα εκατομμύρια που έχουν γίνει; Για ένα πείραμα που έψαχνε να βρει κάτι, το οποίο το προέβλεπε μία θεωρία που είχε διατυπώσει ένας Σκωτσέζος  φυσικός, πριν από περίπου μισό αιώνα; Και ο οποίος - 84 χρονών σήμερα ο κ Π.Χίγκς - όταν του ανακοινώθηκε η  σχεδόν σίγουρη πειραματική επιβεβαίωση της ύπαρξης αυτού του κάτι, έκλαψε δημοσίως; Πρόκειται για ένα αποτέλεσμα που, παρ’ όλες τις εκλαϊκεύσεις, ελάχιστοι το καταλαβαίνουν; Και που ίσως σχεδόν κανείς δεν έχει μία στο περίπου σαφή ιδέα  για τις συνέπειες που μπορεί να έχει, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον, για τον κόσμο μας και τις ζωές μας; Ναι, είναι η απάντηση σε όλες τις παραπάνω ερωτήσεις.


Η επιβεβαίωση της ύπαρξης του μποζονίου χαρακτηρίστηκε από όλο τον επιστημονικό κόσμο ως μία πολύ μεγάλη επιτυχία, ως ένας ακόμα θρίαμβος της επιστήμης. Όμως γιατί να μην είναι αναμενόμενο αυτό που έχει συμβεί άπειρες φορές στην ιστορία της ανθρωπότητας ; Που κάθε καινούργια σπουδαία ανακάλυψη πάντοτε την οδηγεί σε έναν πάνω - κάτω δίσημο βηματισμό, που την πάει όλο και πιο βαθιά, και στον αφανισμό της και συγχρόνως στην αποκαλούμενη πρόοδό της. Το αρχαίο παράδειγμα της φωτιάς, που και ζέσταινε και φώτιζε τους προγόνους μας στις σπηλιές τους τις παγωμένες νύχτες, και  μαγείρευε την τροφή τους - κάτι το επιθυμητό, όταν η ωμή τροφή θεωρήθηκε υποδεέστερη της μαγειρεμένης. Αλλά, ο Ήφαιστος, μ’αυτήν έλιωνε τα μέταλλα κι έφτιαχνε όπλα και η ίδια, στα χέρια των θνητών έκανε στάχτη εχθρούς και σπίτια και πόλεις ολόκληρες – όπλο δηλαδή με τα όλα του. Πρόσφατο παράδειγμα, η δυσνόητη θεωρία της σχετικότητας, αυτό το ισοζύγιο στη φύση ανάμεσα στη μάζα και στην ενέργεια. 20 μόνο χρόνια χρειάστηκαν για να περάσουνε από τη θεωρία στην πράξη και να αποκαλυφθεί το ακατανόητό της, με ένα μπαμ και κάτω, σε όλους τους κατοίκους της Χιροσίμα. Διότι στην τελική, δικά της τέκνα είναι οι πυρηνικές βόμβες, οι πυρηνικοί σταθμοί ενέργειας, αλλά και όλες οι ευεργετικές και σωτήριες εφαρμογές της πυρηνικής φυσικής στην ιατρική, στην βιολογία, κ.λπ. Αλλά ακόμα και από εκεί που δεν το περιμένουμε έχουμε απτά αποτελέσματα. Μάλλον δεν είναι γνωστό ευρέως  πως η λογική λειτουργίας των ΑΤΜ βασίζεται στη θεωρία των αριθμών.  Πρόκειται για έναν από τους πιο αφηρημένους κλάδους καθαρών μαθηματικών, που έδωσε τα ρέστα του στα τέλη του 19ου αιώνα, αρχές του 20ου. Και όμως, 60 χρόνια μετά ερχόμαστε σε καθημερινή επαφή με μια συνέπεια κάποιων θεωρημάτων αυτής της θεωρίας. Τώρα λοιπόν, με το σωματίδιο του Higgs, άραγε ποιοι μπορούν να φανταστούν τι εφιαλτικό και υπέροχο συνάμα μας περιμένει; 
Αλλά ακόμα κι αν περιοριστούμε σ’ εκείνες τις εφευρέσεις που δεν έχουν ενσωματωμένη τη διπλή φύση του όπλου και του χρηστικού προϊόντος που καλύπτει ανθρώπινες ανάγκες, τα παράπλευρα καταστροφικά αποτελέσματα και της δικής τους χρήσης είναι όλο και πιο μεγάλα. Η τρύπα του όζοντος, οι κλιματικές αλλαγές, η μόλυνση του περιβάλλοντος, η μοναξιά που εκχύει η τηλεόραση και o αναχωρητισμός μέσω του διαδιχτύου, έχουν καταγραφεί στην ατζέντα των οικουμενικών προβλημάτων που η παγκόσμια κοινότητα καλείται να αντιμετωπίσει. Όταν ταυτόχρονα η λογική του κέρδους και του ανελέητου ανταγωνισμού που διέπει την παραγωγή και στηρίζει τον σύγχρονο τρόπο ζωής δεν αφήνει περιθώρια, ακόμα και στους πιο καλοπροαίρετους κύκλους των ελίτ της εξουσίας, να κάνουν ένα σοβαρό βήμα επίλυσής τους. Μέσα σ’ αυτή την αλλοπρόσαλλη κίνηση των κοινωνιών και την αναιμική παρουσία των κοινοτήτων, αλλά και των κρατών, ο καθένας μας νοιώθει τόσο αδύναμος στο να επηρεάσει τα πράγματα προς μία επιθυμητή πορεία επιβίωσης του ανθρώπινου είδους, που αυτό που ακούγεται πιο συχνά είναι η φράση/σκέψη, «δε με παρατάτε λέω εγώ στην ησυχία μου, έχω κι εγώ τα προβλήματά μου που εξαιτίας σας γίνονται όλο και πιο δύσκολα». Κι αυτό είναι το δράμα.


Οι "μισοάδειοι" επιμένουν πως όσο πιο μεγάλα και βαθιά κρυμμένα είναι τα μυστικά της φύσης που ξεκλειδώνουμε, τόσο πιο κοντά πλησιάζουμε στον αφανισμό μας. Κι εμένα αυτή η οπτική τους μου φαίνεται πειστική. Όποτε συζητάμε ή σκέφτομαι αυτό το θέμα, εκείνο στο οποίο καταλήγω είναι πως οι νέες ανακαλύψεις και εφευρέσεις, από ένα σημείο και μετά γίνονται ανεξέλεγκτες. Από τη στιγμή που υπάρχουν στα χέρια, των πιασμένων στα πλοκάμια των παιχνιδιών ισχύος, η δυνατότητα χρήσης τους, ο πειρασμός χτυπάει τριπλοβάρδιες. Οι σώφρονες υγιείς δυνάμεις της σύνεσης και της μετριοπάθειας, παρόλο που το παλεύουν με νύχια και με δόντια, με κινήματα και αγώνες, με νόμους και θεσμούς, μου φαίνεται πως δεν πιάνουν μπάζα μπροστά στις άλλες, τις πανούργες, τις υστερικές κι αυταρχικές, των προνομίων, του τρόμου και εν τέλει της καταστροφής. Γι' αυτό, τις πιο πολλές  φορές, συμφωνώ με τους "μισοάδειους". 
Αλλά, μπορούμε να κάνουμε κάτι ; Φάγαμε το μήλο από το "δένδρο της γνώσης", και από τότε είμαστε σε έναν αδιέξοδο δρόμο που δεν έχει επιστροφή. Ίσως νάναι αυτός ο λόγος που πολλές φορές διακρίνω να τρεμοπαίζει η αίσθηση της ματαιότητας  πίσω από τα σίγουρα σοφά λόγια σπουδαίων πρωτοπόρων, στις προσπάθείς τους για την κατάκτηση νέων κορυφών. Σ' αυτές τις ακραίες στιγμές, και ως υγιής αντίδραση, αναβλύζει από τις ανεξιχνίαστες πηγές του εαυτού μου - ναι, εκτός από το Σύμπαν, έχουμε και μεις τέτοιες - μια διφορούμενη λύπη. Μια λύπη για τον αιώνιο θρίαμβο του κακού που συνήθως το γεννάει ο πόθος μιας ανερμάτιστης προόδου και του ανέφικτου της αθάνατης επιβίωσης του ανθρώπινου γένους. Που αν και εκκρεμεί η γνώμη μου γι'αυτήν την αιωνιότητα, εν τούτοις δεν μου βγαίνει με τίποτα να  στοιχηματίσω υπέρ της. Δεν ξέρω γιατί, αλλά πια οι θρίμαβοι της Επιστήμης, σχεδόν αντανακλαστικά μου βγάζουν το "φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας". Εσάς; 


Μοιάζει αδύνατο να σταματήσουμε αυτή την επιθυμία μας να μάθουμε όλα τα μυστικά, όλες τις γνώσεις τις κρυμμένες στη φωτεινή και σκοτεινή ύλη και ενέργεια. Για τούτο το δίκοπο μαχαίρι που μας κρατάει στην πρίζα, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να επιβραδύνουμε την ακάθεκτη πορεία του. Ίσως αν, ως παγκόσμια κοινότητα, μπορούμε να χρονοτριβούμε κάθε φορά, με σκοπό να πετυχαίνουμε την αφομοίωση της χρήσης  των νέων επιτευγμάτων, και με επιλογές τέτοιες με τις οποίες η τεχνολογία ν’ αποκτά όλο και περισσότερο κοινωνικά χαρακτηριστικά, ευθύνες η επιστημονική κοινότητα και οι πολυεθνικοί και τραπεζικοί κύκλοι να πιέζονται για να λογοδοτούν στην κοινωνία. Ένα το κρατούμενο. Και δύο τα κρατούμενα: Ίσως, αν οι αρχές της ισότητας και της αλληλεγγύης - παρόλη την αποδεδειγμένη, μέσα στην ιστορία, ευθραυστότητά τους - βάζουν τη σφραγίδα τους στις εξελίξεις, ίσως τότε να έχουμε κάποια πιθανότητα να τιθασεύσουμε την αυτοκαταστροφική ροπή του είδους μας. Ξεκινώντας φυσικά από τα πιο απλά, όπως από το ροκάνισμα του υπερτροφικού εγωισμού μας και την υπονόμευση της αυταρέσκειάς μας. Αν κι εδώ καιροφυλαχτεί η ένσταση των  " άσπρων πάτων" - πως όσο πιο πολύ το καθυστερούμε, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το κακό που θα προξενήσουμε.


Το θέμα είναι πως στους περισσοτέρους από εμάς δεν έχει περάσει ποτέ από το μυαλό το: that’s all my baby, this is the end, του ανθρώπινου είδους. Κάτι μέσα μας αόριστο, που ο πυρήνας του συνήθως είναι το θρησκευτικό μπαγκράουντ που κουβαλάμε, μας εφησυχάζει πως αθάνατο είναι το είδος μας. Εδώ άστρα και γαλαξίες γεννιούνται και πεθαίνουν, οπότε γιατί να μη στέκει λογικά η σκέψη, πως άλλοι, εξωγήινοι  πολιτισμοί, να εμφανίστηκαν και να αυτοκαταστράφηκαν εκατομμύρια χρόνια πριν ή να υπάρξουν με την ίδια πορεία, πολύ μετά από εμάς. Αλλά ποιος γουστάρει αυτό το σενάριο; Κανείς μας. Όμως, αδέλφια, καμία εγγύηση δεν υπάρχει ούτε γι’ αυτούς ούτε για μας. 
Τι μένει; Να είμαστε σε εγρήγορση, αν πιστεύουμε πως αυτό το «πείραμα» της φύσης , σ’ αυτόν τον μικρό - μικρό πλανήτη, αξίζει τον κόπο να πετύχει. Να πετύχει τι; Άραγε ο καθένας μας είναι σε θέση να δώσει την απάντησή του;  Σε τελική ανάλυση, αυτό που σίγουρα θέλουμε οι πιο πολλοί, είναι να ζήσουμε τη μοναδική και μικρή ζωή μας καλά, και οι απόγονοί μας ακόμα καλύτερα. Και αυτό είναι ένα ισχυρότατο κίνητρο για τη διεκδικούμενη διαφάνεια και τον κοινωνικό έλεγχο σε κρίσιμους τομείς, στους οποίους άλλα τέκνα του Αδάμ βυσσοδομούν παίζοντας με τη φωτιά. Τέκνα, που κι αυτά είναι πιθανόν να κυνηγούν ακριβώς τα ίδια με εμάς, με μια όμως διεστραμμένη αίσθηση του μέτρου, του μέσου και του συμφέροντος.
Ίσως αν έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά καταφέρουμε να επιβραδύνουμε την εξαφάνισή μας από προσώπου γης, όσο μπορούμε, μια και έχω πειστεί αμετάκλητα πως έχουμε μπει σε μια πορεία προς το χαμό μας, μη αναστρέψιμη. Όμως αγαπητό Σύμπαν μη στεναχωριέσαι. Κάποια άλλα μάτια, από κάπου αλλού, θα χαίρονται την ανυπέρβλητη ομορφιά σου. Τη μυστήρια ψυχρή και αδιάφορη στον πόνο μας.

 

Τελευταία τροποποίηση στις Παρασκευή, 26 Απριλίου 2013 11:57

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: