Πέντε σπαράγματα του Σεπτέμβρη

                                                                                                                                                                                   Από τις φωτογραφίες που έβγαλα το Σάββατο στον Πειραιά, κοιτάζοντάς τες μετά, πέντε μου άνοιξαν και το τρίτο μάτι, ξέρετε αυτό το κρυφό που έχουμε στο μέτωπο. Ε, σχεδόν κύλησαν από μόνες τους οι λέξεις και έφτιαξαν τις φράσεις αυτού του άρθρου που ακολουθεί. Τον πρόλογο αυτού του άρθρου, δηλαδή το πλαίσιο που κινούμαστε, όσοι έχουν υπομονή και χρόνο, θα το βρουν πάνω, στη μπάρα μας. 

 


Λιμάνι του Πειραιά. Στο βάθος, το κρουαζιερόπλοιο βυζαίνει το ποκεράδικο. Ρουφάει πετρέλαιο, δηλαδή ενέργεια. Ό,τι γίνεται και στη φύση δηλαδή και στις κοινωνίες, όπου το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό και από το μικρό. Σε πρώτο πλάνο, ο ψαράς δολώνει. Τα τελευταία χρόνια έχουν πληθύνει. Αν κάνετε μία νυχτερινή βόλτα στο λιμάνι, ιδίως το καλοκαίρι, θα δείτε αρκετούς με τα καλάμια και τις πολυθρόνες τους και ενίοτε με τα τραπεζάκια τους. Μόνοι, ζευγάρια ή και οικογένειες. Ένας φίλος με ρώτησε αν αυτά που πιάνουν τα τρώνε. Δεν ξέρω, αλλά μου φαίνεται πως πιο πολύ έρχονται για το χάζεμα, την παρέα και τη δροσούλα. Η τρίτη ηλικία όμως το πρωί  ψαρεύει, γιατί έχει να ταΐσει και τα εγγόνια. Ιδού ένας ακόμα τρόπος του πώς σήμερα οι απόμαχοι συνεχίζουν να μεριμνούν για τον άρτον ημών και αυτών, τον επιούσιον. Κάτι που επίσης γίνεται ανέκαθεν στη φύση και στις κοινωνίες, αλλά όχι σε τέτοιο βαθμό όπως στις μέρες μας. Εκτός πλάνου, τα δύο μικρά εγγόνια κοιτούσαν πέρα. Πολύ πιθανόν η μικρή να ονειρεύεται, όταν μεγαλώσει, να γίνει τουρίστρια με πολυτελή κρουαζιερόπλοια και ο μικρός, καπετάνιος στο μικρό ρυμουλκό. Είναι φυσικό να ονειρεύεσαι όταν είσαι μικρός. Αν και όλων τα όνειρα είναι τσάμπα, σε μερικούς κοστίζουν γιατί γίνονται ισόβια η φωτεινή ή η σκοτεινή αύρα τους. Αυτή είναι που τους στηρίζει να αντιστέκονται στην αναισθησία, σμιλεύοντας έτσι τη μοναδικότητά τους. 


Η αναστήλωση του Δημοτικού Θεάτρου του Πειραιά ολοκληρώθηκε και αυτή είναι μία καλή είδηση. Τον Οκτώβριο πρέπει κάποιος να το παραλάβει και να αναλάβει τουλάχιστον την ευθύνη της φύλαξής του – σημειωτέον πως μέχρι σήμερα έχουν γίνει τρεις απόπειρες διάρρηξης του μηχανολογικού του εξοπλισμού. Αυτός είναι ένας λόγος που ο προϊστάμενος της Διεύθυνσης Αναστήλωσης κ. Χαρκιολάκης ανησυχεί για το μέλλον του κτηρίου.

Και εδώ αρχίζουν τα ευτράπελα. Διότι κανείς δεν το θέλει. Απελθέτω απ' εμού το ποτήριον τούτο, ψιθυρίζουν περιδεείς οι τάχα μου στοχαζόμενοι. Ο Δήμαρχος πρώτος πρώτος – διότι ισχυρίζεται πως τα λειτουργικά έξοδα του θεάτρου τα έχει υπολογίσει σε 1εκ. το χρόνο και δεν τα έχει. Οι σχετικοί υπουργοί, Παιδείας και Πολιτισμού, λόγω χρημάτων και Τρόικας - που δεν επιτρέπει τη δημιουργία νέων Δημοσίων Οργανισμών - περισσότερα ερωτήματα θέτουν παρά δίνουν απαντήσεις. Ο αρχιτέκτων που σχεδίασε και επιμελήθηκε την αναστήλωση, κ. Πετρόπουλος, φοβάται πως θα συμβούν διάφορα, με ηθοποιούς πέμπτης κατηγορίας που θέλουν να μπουν στον χώρο. 

Το μέλλον του θεάτρου, που κατ’ αρχάς χρειάζεται έναν φορέα διαχείρισης και έναν καλλιτεχνικό διευθυντή, μάλλον θα είναι ζοφερό. Αν δεν το αφήσουν στη μοίρα του, τότε κάποιοι «έξυπνοι» θα το χρησιμοποιήσουν για να κάνουν γερές αρπαχτές. Υπάρχει και η ομάδα του «Λιμανιού της Αγωνίας» που μπορεί να προσφέρει θετικά, αφού η πρώτη προσέγγιση που έκανε στο θέμα αυτό ήταν ενδιαφέρουσα, προκάλεσε προβληματισμούς και πυροδότησε συζητήσεις. Ως γνωστόν όμως ένας κούκος δεν φέρνει την άνοιξη. Ή μήπως εδώ μπορεί και η σπίθα του Λιμανιού προκαλέσει φωτιά; 

Δίπλα στο κόσμημα αυτό του Πειραιά βλέπετε στο βάθος το γιαπί της Ραλλείου σχολής. Έτσι είναι εδώ και 40 χρόνια. Στο ισόγειο λειτουργούν καταστήματα με χαμηλό νοίκι. Πάνω, μέχρι πρόσφατα που επιτρέπονταν, υπήρχαν διαφημιστικές γιγαντοαφίσες. Τώρα είναι ορατό το γιαπί και το κοντράστ με  το διπλανό κόσμημα του Πειραιά βγάζει μάτι. Εκτιμούμε πως, όταν με το καλό τη Δευτέρα Παρουσία βγούμε από τους τάφους μας, θα δούμε αυτό το γιαπί όπως το αφήσαμε. Διότι αυτό που καταμαρτυρείται σε όλες τις Δημοτικές Αρχές του Πειραιά, από τη μεταπολίτευση και μετά, είναι ότι δεν κατάφεραν να λύσουν κανένα από τα μεγάλα προβλήματα της πόλης, ούτε να διαμορφώσουν μια άλλη προοπτική για την πόλη, κάνοντάς την πιο φιλική και πιο ελκυστική στους κατοίκους της και  στους επισκέπτες. Κατάφεραν όμως να δημιουργήσουν ένα τεράστιο χρέος, να επιβάλουν από τα υψηλότερα πανελλαδικώς δημοτικά τέλη, να προσφέρουν χαμηλού επιπέδου υπηρεσίες, να κάνουν κακόγουστα πανάκριβα έργα και εκδηλώσεις των πέντε χασμουρητών αστέρων. Επί Μιχαλολιάκου έχουν πάρει το πάνω χέρι και οι ιδιωτικοποιήσεις, ο πιο εύκολος δηλαδή και αντιλαϊκός τρόπος για να δείξει ο δήμαρχος ότι κάτι κάνει. Μια τρύπα στο νερό  έκαναν και κάνουν, και δυστυχώς μέσα σ’ αυτήν πέφτουμε όλοι, εκτός από αυτούς που ζουν για να τα οικονομάνε με κάθε τρόπο. Και αυτό θα διαιωνίζεται, όσο οι Πειραιώτες υποστηρίζουν πρόσωπα με απαρχαιωμένες αντιλήψεις, ανέραστες προτάσεις, ανάλογες πρακτικές και περιορισμένες ικανότητες. Ίσως αυτό συμβαίνει γιατί οι εκλεγμένοι εκπρόσωποι που επιλέγουν τα κόμματα είναι στα μέτρα των εκλογέων. Οπότε κυριέ μου; Δεν ξέρω τι να πω. Στο μόνο που ελπίζω είναι πως κάποιες φορές, ελάχιστες είναι η αλήθεια, σε κάποιες πόλεις και χωριά σκάει μύτη η έκπληξη και τότε ανοίγουν οι ουρανοί και πολλά οδεύουν προς αυτούς.  


Σαν μανιτάρια φυτρώνουν τα μαγαζιά που πουλάνε  Frozen Yogurt, δηλαδή παγωτό γιαούρτι. Ήδη στην πλατεία της Νέας Σμύρνης, μια μέρα καθώς τη διασχίζαμε, μετρήσαμε τέσσερα. Πού να το φανταστείς αυτό πριν δυο τρία χρόνια. Αλλά έτσι γίνεται στις πόλεις της δύσης, όπου όλα τρέχουν με χίλια και διαδίδονται αστραπιαία. Ακατάπαυστα καινούργιες ιδέες γεννιούνται, που περνούν στην αγορά και πιάνουν, αν βρίσκουν πάτημα στον τρόπο ζωής των ανθρώπων ή στα παραμύθια που εξυφαίνει το μυαλό τους. Από μία τρύπα κάπου στις Η.Π.Α ξεκίνησε στις αρχές του προηγούμενου αιώνα το Fast food του Μακ Ντόναλντ. Και απλώθηκε σε όλο τον κόσμο, γιατί προφανώς κάποιες νέες ανάγκες κάλυπτε. Και οπωσδήποτε πολλές ρίζες έθρεψαν και αυτό το φρούτο, όπως και όλα τ’ άλλα της νεότερης εποχής. 

Τώρα, με το γιαούρτι παγωτό, μη νομίζετε πως εμείς το επινοήσαμε. Το λανσάρισε πρώτος ένας ονόματι H. P. Hood στη Νέα Αγγλία των Η.Π.Α. το 1970. Σαν καλοκαιρινό επιδόρπιο πουλιέται εδώ σ’ εμάς. Σε μαγαζιά με νεανικό λουκ, χρώματα ψυχρά και φωτεινά, όπου κυριαρχούν οι αποχρώσεις του μπλε. Το δοκιμάσαμε και μας άρεσε. Είναι πιο ελαφρύ από το παγωτό, με λιγότερες θερμίδες και, αν έχει γίνει και καλή προεργασία έχοντας ως βάση το στραγγιστό γιαούρτι, τότε έχει μία εξαιρετική βελούδινη υφή. Επιπλέον, έχει την υπόξινη γεύση του γιαουρτιού, με την οποία ο ουρανίσκος της ράτσας μας διεγείρεται. Αυτό που  δοκιμάσαμε είχε άρωμα βανίλιας και προσθέσαμε κομματάκια από πεπόνι, ανανά και αμύγδαλο. Ήταν χάρμα. Μία απόλαυση από αυτές που αξίζει να τις κάνουμε δώρο στον εαυτό μας, όσο πιο συχνά μπορούμε. Η φωτό του μαγαζιού είναι από το τέρμα του πεζόδρομου της Σωτήρος, στον Πειραιά. Οι χρυσοχέρες/ηδες εύκολα μπορούν να το παρασκευάσουν και στο σπίτι τους. Για να προσκαλούν και να κερνάνε όσους αγαπάνε.

Το ΑΚΕΠ είναι μία πολιτική οργάνωση που τη γνωρίζουμε μέσα από τις αφίσες της, τις οποίες κολλά κατά τακτά διαστήματα στο Λεκανοπέδιο. ΑΚΕΠ σημαίνει Αυτοδύναμο Κίνημα Επαναστατικής Πολιτικής. Ένας πρώτος πυρήνας αυτής της οργάνωσης αποτελείτο από μέλη και στελέχη του ΠΑΣΟΚ που αποχώρησαν απ’ αυτό, τη διετία 1989 – 1990. Στις τελευταίες εθνικές εκλογές υποστήριξε κάποιες από τις συνιστώσες του ΣΥΡΙΖΑ. Στην τελευταία του αφίσα το ΑΚΕΠ συναντά τον Σόλωνα. Διαβάζεις στην αφίσα τη λέξη ΣΕΙΣΑΧΘΕΙΑ και, αν έχεις πάρει μυρωδιά κάποια πράγματα της αρχαίας μας ιστορίας, αυτοστιγμεί βρίσκεσαι να κυκλοφορείς στους πυρπολημένους δρόμους από τους αγανακτισμένους φτωχούς της Αθήνας του 594 π.Χ. 

Η λέξη Σεισάχθεια είναι σύνθετη, από το "σείω" (ταρακουνώ) + "άχθος" (βάρος, χρέος). Ουσιαστικά σήμαινε την "αποτίναξη των βαρών". Πριν από τον Σόλωνα (ποιητής, «δοκιμιογράφος» από αριστοκρατική οικογένεια που εκκλήθηκε κοινή συναινέσει  πολιτών και  ευγενών, ως συνέπεια του ότι για πολλά χρόνια ήταν μεταξύ τους στα μαχαίρια, του ανατέθηκε με έκτακτη διαδικασία να νομοθετήσει και για το έργο αυτό εξοπλίστηκε με έκτακτες εξουσίες), οι πολίτες γίνονταν δούλοι αν δεν μπορούσαν να πληρώσουν τα χρέη τους. Στην αρχαία Αθήνα, με την ονομασία Σεισάχθεια έμεινε γνωστή η νομοθετική ρύθμιση των χρεών από τον Σόλωνα το 592π.Χ. Πιο συγκεκριμένα, καταργήθηκαν τα υφιστάμενα χρέη ιδιωτών προς ιδιώτες και προς το δημόσιο, καταργήθηκε ο δανεισμός με εγγύηση το "σώμα" (προσωπική ελευθερία) του δανειολήπτη και των μελών της οικογένειάς του, ενώ απελευθερώθηκαν και όσοι Αθηναίοι είχαν γίνει δούλοι λόγω χρεών στην ίδια την Αθήνα και επαναφέρθηκαν στην πόλη όσοι εν τω μεταξύ είχαν μεταπωληθεί στο εξωτερικό. 
Αιώνες μετά, βλέπουμε πολύ λίγα πράγματα να έχουν αλλάξει επί της ουσίας.
Αλλά έτσι, καλοί μου, προχωράει η Ιστορία. Αργά, πολύ αργά. Σε κάποιες πλευρές μας γινόμαστε καλύτεροι σε κάποιες άλλες κόλαση. Άλλοτε ο πολιτισμός μας ψηλώνει έναν πόντο και άλλοτε κάνουμε τις κοινωνίες χειρότερες από τα μούτρα μας. Και τις περισσότερες φορές, τα σπασμένα τα πληρώνουν όσοι μοχθούν κάτω από τη μπάρα…
Τι μας ζητάει τώρα το ΑΚΕΠ να υποστηρίξουμε; Στάση πληρωμών στους τοκογλύφους δανειστές μας και Σεισάχθεια, δηλαδή διαγραφή των χρεών που έχουν τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις. Γιατί όχι; Η Ιστορία έχει δείξει πως σε εποχές μεγάλων κρίσεων, κάποιες φορές, οι ριζοσπαστικές λύσεις που επιβλήθηκαν κατάφεραν να ξεμπλοκάρουν τις καταστάσεις και να δώσουν μία σημαντική ώθηση, ώστε να προχωρήσουν με ταχύτερο ρυθμό τα πράγματα. Όμως κάποιες άλλες φορές τα έκαναν χειρότερα. Το θέμα πάντως είναι να συζητηθούν αυτές οι προτεινόμενες ριζοσπαστικές λύσεις. Να γίνουν γνωστές ευρέως και να μπουν στην κρίση των πολιτών. 
Στην προκειμένη περίπτωση, με αυτή την πρόταση πολλοί θα ανακουφιστούν, έστω και προσωρινά, οι Τράπεζες μάλλον θα τα φτύσουν μαζί με όσους έχουν καταθέσεις και οι Τροϊκανοί μετά  από τα απανωτά εγκεφαλικά που θα πάθουν θα σχεδιάζουν στα ρετιρέ τους την αμείλικτη εκδίκησή τους. Αλλά με αυτή την πρόταση ή με άλλες που έχουν διαφορετικές αφετηρίες από αυτές που εφαρμόζονται, ίσως πάρουμε τη μοίρα μας στα χέρια μας άμεσα και όχι μέσω εντολοδόχων και των εκπροσώπων τους. Αν αυτό θα μας οδηγήσει σε κάτι καλύτερο, εκ των προτέρων δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι. 
Η ωραία ειρωνεία είναι πως στο κέντρο αυτής της φωτό υπάρχει μια διαφήμιση μιας "Χρυσεμπορικής", για  αγορά χρυσού. Απευθύνεται σε όσους έχουν χρυσό στις θυρίδες τους ή στα σεντούκια τους και έχουν φτάσει στα όριά τους. Ο χρυσός λοιπόν κι εδώ. Η μεγάλη σιγουριά. Η εξασφάλιση. Με αυταρέσκεια, εξαιτίας της επίγνωσης της ζάλης που μας προκαλεί η λάμψη του. Για να μας υπενθυμίζει την παντοδυναμία του. Για να μας γειώνει εντελώς, ωθώντας μας στα πλοκάμια ενός απεχθή ρεαλισμού, υπενθυμίζοντάς μας εκείνο το «δει δη χρημάτων και άνευ τούτων ουδέν εστί γενέσθαι των δεόντων» του Δημοσθένη. Μόνο που στην περίπτωσή μας οι παραλήπτες αυτής της άποψης είναι άπαντες.


Η πρώτη φορά που άκουσα τον Μάλαμα, ήταν κάπου στα μέσα της δεκαετίας του ’80, έξω από το σπίτι μου. Στη διπλανή πλατεία ανάμεσα στις προσφυγικές έβγαζε φλόγες ο Νίκος Παπάζογλου. Αυτός μας τον παρουσίασε και μας προέτρεψε να τον προσέξουμε. Μου άρεσε από την πρώτη στιγμή. Έκτοτε τον παρακολουθώ, άλλοτε από κοντά και άλλοτε από απόσταση. Το σίγουρο είναι πως όσες φορές τον έχω ακούσει ζωντανά είναι πάντα καλύτερος από αυτές που ακούω τραγούδια του στο σπίτι ή στο αυτοκίνητο.  Ο άνθρωπος τρέφεται από το κοινό του, σερφάρει στα κύματα που του προκαλεί αυτό. Με αυτές τις χαμηλόφωνες λαϊκές μπαλάντες που συχνά ροκίζουν, κατάφερε να διαμορφώσει μέσα στα χρόνια έναν προσωπικό και ιδιαίτερο τρόπο για να μας αναστατώνει. Μία σιγανοπαπαδιά διέγερση που τις περισσότερες φορές είναι λυτρωτική, ακόμα και όταν περνάει μέσα από τα λυπημένα ξεφαντώματα που γεννοβολά. Ο Μάλαμας κατάφερε να μας ενεργοποιήσει όλα αυτά τα ρευστά και ασαφή συναισθήματα που δεν μπαίνουν κάτω από καμιά ταμπέλα, που δεν έχουν στόχο μακροπρόθεσμο. Απλά, σαν σωσίβια μας  πετάει τα τραγούδια του για τις άπατες νύχτες της ύπαρξής μας. Αυτή η καλλιτεχνική μετουσίωση των ατακτοποίητων στιγμών μας, που η σπηλαιώδης φωνή του τις μεταγγίζει στο αίμα μας με παρηχήσεις από μια αρχέγονη ζάλη των θηλαστικών, είναι η μεγάλη προσφορά του. 

Η αναφορά στο πρόσωπό του γίνεται διότι το Σάββατο θα είμαστε κι εμείς εκεί, στο Βεάκειο. Για να χορέψουμε αγκαλιασμένοι με την Πριγκηπέσσα μας, να της Τα πούμε Όλα, μιλώντας της και Για την Ελλάδα, Διεκδικώντας έτσι σκληρά τον καλύτερο εαυτό μας, παρέα με κάτι Αλκοολικά στιχάκια και καπνίζοντας ένα Τσιγάρο ατέλειωτο, να του πούμε, Τίποτα δε χάθηκε δικέ μου, και ναι, οπωσδήποτε θα βρούμε και Το Χαμένο ρούχο και που θα πάει, στο τέλος θα σπάσουμε και Τα τσιμέντα. Γεια σου και χαρά σου ρε Σωκράτη. 

 

Τελευταία τροποποίηση στις Τρίτη, 13 Νοεμβρίου 2012 18:08