ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΠΑΓΙΩΡΓΗΣ  "Ο Κόσμος του Επενδυτή"

Λησμονημένος, απωθημένος σε γενικές

γραμμές και, παρά ταύτα, ανθεκτικός (ακόμη και)

στην Ευρώπη του πάλαι ποτέ Δια-

φωτισμού, ο χριστιανισμός εξα-

κολουθεί να κινεί το ενδιαφέρον

και να προκαλεί ανάλογες τύψεις

για την αθεΐα που κυριαρχεί, κα-

θώς η ζωή έχει παραδοθεί σε φρε-

νήρη αμεσότητα. Το κοινό χαρα-

κτηριστικό όπως ξέρουμε δεν εί-

ναι η αθεΐα, αλλά η αδιαφορία

που δέχεται πολλά από τα νοή-

ματα του Ευαγγελίου, αλλά αρ-

νείται ασυζητητί την Αποκάλυψη

και τη διττή υπόσταση του Χρι-

στού.

Σε ένα σύντομο υπόμνημά του,

ο Σάββας Αγουρίδης -επιφανής

φυσιογνωμία στη θεολογία- επι-

χειρεί να καταστήσει σαφείς τις

υποθήκες της Επί του Όρους Ομι-

λίας (Η Επί του Όρους Ομιλία του

Ιησού, Άρτος ζωής, 210). Αρχικά

είναι απίθανο ο Ιησούς να ανήλ-

θε σε κάποιο όρος ή λόφο· αντί-

θετα, η ομιλία του αποτελείται α-

πό λόγους και διδάγματα που ει-

πώθηκαν σε διάφορες περιπτώ-

σεις. Πάντως είναι πολλοί οι εξη-

γητές που δέχονται ότι ο Ματ-

θαίος χωρίζει το κείμενό του σε

πέντε μέρη – απαντώντας ουσια-

στικά στα πέντε βιβλία της Πα-

λαιάς Διαθήκης. Με άλλα λόγια,

στο Σινά δόθηκε ο Νόμος στους

Εβραίους, ενώ στο «όρος» -ως νέ-

ος Μωυσής- ο Ιησούς έδωσε τον

νέο Νόμο της Χάριτος. Μάλιστα,

επειδή υπάρχει η αναφορά του

Λουκά για τον «Ιησού επί τόπου πε-

δινού», οι μελετητές αποδέχονται

ότι η πληροφορία δίνεται από τα

Λόγια (του Ιησού, τα άγραφα δη-

λαδή, που δεν περιλαμβάνονται

στα κανονικά Ευαγγέλια). Επίσης

έχει εκφραστεί και η άποψη ότι

το Κατά Ματθαίον δεν γράφτηκε

από ένα πρόσωπο, παρά από τη

Σχολή του αγίου Ματθαίου.

Έτσι γεννιέται η εύλογη απο-

ρία: ποιοι ήταν οι λόγοι που ώ-

θησαν τον Ματθαίο να συγγρά-

ψει τη σύνθεσή του; «Για να κα-

ταλάβουμε τον Ευαγγελιστή σω-

στά», γράφει ο Αγουρίδης, «πρέ-

πει να πάμε πίσω στην εποχή του.

Γράφει το Ευαγγέλιό του ελληνι-

κά για τους εξ Ιουδαίων χριστια-

νούς, που μιλούσαν ελληνικά, στην

Καισάρεια ίσως της Παλαιστίνης

ή στην Αντιόχεια ή κάπου άλλού

στην ίδια περιοχή, κάμποσες δε-

καετίες μετά τον θάνατο του Ιησού.

Ζει σε ένα περιβάλλον ιουδαϊκό

και θέλει στους ομοφύλους του

προσηλύτους στη νέα θρησκεία

να εξηγήσει σε ποια σχέση βρί-

σκεται ο νέος Νόμος με τον παλαιό

Νόμο, φανερώνοντας συγχρόνως

την υπεροχή του νέου Νομοθέτη

έναντι του παλαιού. Αυτό όχι μό-

νο τους προσηλύτους στην Εκκλη-

σία θα στήριζε, αλλά και τους Ιου-

δαίους καλοπροαίρετους ανα-

γνώστες του Ευαγγελίου του θα

μπορούσε να ελκύσει στη νέα πί-

στη» (σ. 23). Επίσης υπήρχαν το

πρόβλημα του γνωστικισμού, που

οδηγούσε σε πλήρη περιφρόνη-

ση του παλαιού Νόμου, όπως και

οι ραβίνοι της Ιάμνειας, που στή-

ριζαν την επιβίωσή του έθνους

τους στον παλαιό Νόμο. Έτσι, οι

Μακαρισμοί εισάγουν κάτι νεο-

φανές στη θρησκευτική ιστορία

του ανθρώπου. Τη σχέση τού «πρό-

σωπον προς πρόσωπον».

Βέβαια το φιλολογικό και ι-

στορικό πρόβλημα της επί του

Όρους ομιλίας υστερεί καταφα-

νώς σε σπουδαιότητα έναντι του

θεολογικού προβλήματος. Όταν

ο Ματθαίος γράφει «ην γαρ διδά-

σκων αυτούς ως εξουσίαν έχων

και ουχ ως οι γραμματείς αυτών»,

θέλει τάχα να μας πει ποιος ήταν

Αυτός που τη δίδαξε, ή μήπως μας

κατηχεί σχετικά με το περιεχόμε-

νο της νέας δικαιοσύνης και τον

τρόπο ζωής του χριστιανού; Το

χριστολογικό νόημα μοιάζει να

συγχέεται με το ηθικό νόημα, και

φυσικά το εσχατολογικό. Ενώ η

επί του Όρους ομιλία δεν αναφέ-

ρεται πουθενά στον θάνατο και

στην Ανάσταση του Ιησού, το πε-

ριεχόμενό της παραμένει ακατα-

νόητο χωρίς τη μετοχή των μα-

θητών στον σταυρό και στην α-

νάστασή του. Ο παλαιός κόσμος

πέθανε – ένας νεοφανής κόσμος

αρχίζει. Όπερ σημαίνει για τον

Αγουρίδη ότι η χριστολογική ε-

ξήγηση συμπορεύεται με την η-

θικο-εκκλησιαστική. Άλλωστε δεν

πρέπει να ξεχνάμε ότι στο αρχικό

στάδιο της Εκκλησίας επικρατούσε

πρωτοφανής ενθουσιασμός, κα-

θώς οι πάντες ανέμεναν τη Βασι-

λεία του Θεού από στιγμή σε στιγ-

μή. Ενώ όταν πλέον αποδέχθη-

καν ότι η έλευση του Ιησού δεν

είναι επί θύραις και η Εκκλησία ε-

γκαταστάθηκε στον ιστορικό κό-

σμο, η ηθική τής επί του Όρους ο-

μιλίας κατέστη ηθική της «μεσο-

περιόδου» μεταξύ Χριστού και ελ-

πίδας που ατόνησε.

«Μη κρίνετε ίνα μη κριθήτε· εν

ω γαρ κρίματι κρίνετε κριθήσεσθε·

και εν ω μέτρω μετρείτε μετρηθή-

σεται υμίν. Τι δε βλέπεις το κάρ-

φος το εν τω οφθαλμώ του αδελφού

σου, την δε εν τω σω οφθαλμώ δο-

κόν ου κατανοείς; ΄H πώς ερείς τω

αδελφώ σου· άφες εκβάλω το κάρ-

φος εκ του οφθαλμού σου, και ιδού

η δοκός εν τω οφθαλμώ σου; Υπο-

κριτά, έκβαλε πρώτον εκ του ο-

φθαλμού σου την δοκόν, και τότε

διαβλέψεις εκβαλείν το κάρφος εκ

του οφθαλμού του αδελφού σου.

Πας ουν όστις ακούει μου τους

λόγους τούτους και ποιεί αυτούς, ο-

μοιωθήσεται ανδρί φρονίμω, όστις

ωκοδόμησεν αυτού την οικίαν επί

την πέτραν. Και κατέβη η βροχή

και ήλθον οι ποταμοί και έπνευ-

σαν οι άνεμοι και προσέπεσαν τη οι-

κία εκείνη, και ουκ έπεσεν· τεθε-

μελίωτο γαρ επί την πέτραν. Και

πας ο ακούων μου τους λόγους τού-

τους και μη ποιών αυτούς ομοιω-

θήσεται ανδρί μωρώ, όστις ωκο-

δόμησεν αυτού την οικίαν επί την

άμμον. Και κατέβη η βροχή και ήλ-

θον οι ποταμοί και έπνευσαν οι ά-

νεμοι και προσέκοψαν τη οικία ε-

κείνη, και έπεσεν και ην η πτώσις αυτής μεγάλη.

Αγουρίδης, σ. 136-7

«Το όλα ή τίποτε στην καθημερινή

πρακτική άσκηση της ευσέβειας ση-

μαίνει πως ο Θεός απαιτεί όλο τον

άνθρωπο και ότι ο Θεός είναι ο μό-

νος σκοπός της θρησκείας και της

ευσέβειας, και ο άνθρωπος συνεργά-

της του Θεού για την πραγματοποίη-

ση σκοπών που υπερβαίνουν την αν-

θρώπινη δύναμη και επινόηση. Ο Θε-

ός στην παλαιά δικαιοσύνη ήταν πε-

ρισσότερο μέσον για την πραγματο-

ποίηση ιδιοτελών εθνικών, κοινωνι-

κών ή ατομικών σκοπών. Αυτή η δι-

καιοσύνη είναι υποκριτική και ψεύτι-

κη. Η νέα δικαιοσύνη ζητάει τα πά-

ντα από τον Θεό. Η άποψη αυτή του

Ιησού έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον,

γιατί πάρα πολλοί άνθρωποι σήμερα

πιστεύουν -κατεξοχήν στον τόπο μας,

για να μην πάμε πιο μακριά- πως η

θρησκεία είναι ιδιαίτερα «χρήσιμη»

για εθνικούς και κοινωνικούς λό-

γους. Γεννιέται, λοιπόν, ευθύς αμέ-

σως το ερώτημα: ποια σημασία μπο-

ρεί να έχει για την κοινωνία και την

ιστορία μια θρησκεία που τα θέλει ό-

λα για τον Θεό και δεν συμβιβάζεται

με τίποτε;

Κάτι που τείνει προς το απόλυτο

πώς μπορεί να βοηθήσει ό,τι κινείται

στο επίπεδο του σχετικού; Η πιο σω-

στή απάντηση στα ερωτήματα αυτά

βρίσκεται μέσα στην ιστορία των χρι-

στιανικών εθνών: οσάκις δηλαδή η α-

λήθεια του Ευαγγελίου μίλησε χωρίς

συμβιβασμούς, είχαμε κάποιον ου-

σιαστικό σταθμό στην πορεία των αν-

θρώπων· οσάκις συμβιβάστηκε -και

αυτό υπήρξε το συνηθέστερο-, υπη-

ρέτησε τα συμφέροντα ορισμένων

μερίδων, και συνετέλεσε στον υποβι-

βασμό του συνόλου. Ο άνθρωπος και

η ανθρώπινη κοινωνία βρίσκουν το

αληθινό τους νόημα κάτω από το

φως της Βασιλείας του Θεού, που

δεν συμβιβάζεται με τίποτε παρακά-

τω από την αλήθεια. Όταν όμως αυ-

τή η βασιλεία ζευγαρώνεται με τη

βασιλεία οποιουδήποτε καίσαρα, τό-

τε σχετικοποιείται, νοθεύεται, απο-

δυναμώνεται και μαζί της νοθεύει

και την έννοια του ανθρώπου και της

ανθρώπινης κοινωνίας.

Η ανταμοιβή του ουρανίου πατρός

που δίνεται εν τω φανερώ έχει προ-

φανώς εσχατολογικό χαρακτήρα και

σημαίνει τη συμμετοχή στη Βασιλεία

του Θεού, που τελικά θα έλθει».

Όταν ο Ματθαίος γράφει :

«ην γαρ διδάσκων αυτούς ως εξουσίαν έχων και ουχ ως οι γραμματείς αυτών»,

θέλει τάχα να μας πει ποιος ήταν Αυτός που τη δίδαξε, ή μήπως μας κατηχεί σχετικά με το περιεχόμενο της νέας δικαιοσύνης και τον τρόπο ζωής του χριστιανού;